Ma ka Hana ka ʻIke
Nā Papahana
I maikaʻi ke kalo i ka ʻohā
Nā papahana KNUOH e holo aʻe nei
Ma nā makahiki i hala iho nei, ua komo nō ko KNUOH i kekahi mau papahana alu like no nā māhele haʻawina like ʻole. Ma lalo iho, papahelu ʻia nā papahana i hoʻokō ʻia e kā mākou mau haumāna kākoʻo ponoʻī iho.
He Hulu Makua
Ka mālama ʻana me ka palapala ʻana i ke aʻo ʻana aku i ka unuhi ʻŌlelo Kānaka
He kumuwaiwai punaewele komo wale (“open-access”) ʻo He Hulu Makua no nā haumāna ʻōlelo Hawaiʻi. Ma o kēia kumuwaiwai nei i waele ʻia ai he ala komo no nā haumāna e ʻimi ana i nā palapala like ʻole no loko mai o ka waihona palapala ʻōlelo Hawaiʻi o nā kenekulia 19 me 20 no ka noiʻi ʻana me ka unuhi ʻana hoʻi. Kūkulu ʻia kēia kumuwaiwai ma luna o ka paepae hale o nā kūpuna, no lākou mai nō ko mākou moʻolelo a moʻomeheu nō hoʻi. ʻO ko lākou hala ʻana aku he mea ia e ʻemi nui loa ai ko mākou hoʻolaha ʻana aʻe i ka ʻike kuʻuna o kēia lāhui. ʻEkolu hoʻi o kā mākou poʻe kumu, he 85 nā makahiki a lākou i hoʻolaʻa mai ai i ke aʻo ʻana i ka hana unuhi: Lalepa Koga, Kapali Lyon, a me Puakea Nogelmeier. ʻO ka pulakaumaka ma hope o He Hulu Makua ʻo ia ka hoʻokolo ʻana a me ka palapala ʻana i nā keʻehina a lākou i keʻehi aʻe ai i ke aʻo ʻana aku i ka hana unuhi.
Ma ka makana puʻu kālā a ka Hawaiʻi Provost Strategic Investment Initative i hiki mua ai iā mākou ke hoʻolālā a hoʻokō hoʻi i nā hana mua loa no kēia papahana. Ia manawa nō, ua kanu ʻia a paʻa nā manaʻo e kawowo aʻe ai kā mākou hana, a ʻo ka ʻike leʻa akula nō ia i nā liko e momona uaneʻi ai nā hua o ua hana lā ma loko o ko mākou kaiāulu. Ma ʻApelila MH 2025, he $400,000 ka puʻu kālā i makana ʻia mai e ka Hui Mellon, ka hui kākoʻo helu ʻekahi ma hope o nā hana noʻeau a me nā haʻawina kanaka o ʻAmelika Hui Pū ʻia. Ua laʻa iho ua puʻu kālā lā i ka hoʻoholomua ʻana i ka pono kaulike a me ka hoʻolale ʻana aʻe i ka ʻike kuʻuna. Ma o ia makana kālā lā i hiki ai ko KNUOH ke hoʻokō i ko mākou ʻiʻini no ka hoʻolako ʻana aʻe i kahi kumuwaiwai ʻauliʻi, he kūkaʻipā nō hoʻi. Me ia kākoʻo ʻole mai na ko Mellon a me ko ke Kula Nui o Hawaiʻi, ʻaʻole i hiki ʻiki iā makou ke hoʻokō mai i kēia papahana.
Ka Hōkeo ʻIkepili a Ko KNUOH
Ma ka makana puʻu kālā mai ko Mellon, he lokomaikaʻi nō, eia nō mākou ke hoʻomōhala nei i ka hōkeo ʻikepili no ka hana unuhi, he māhele ia o kā mākou hana no ka papahana He Hulu Makua. E hiki auaneʻi i ka lehulehu e hoʻohana wale i kēia waihona ʻike i hoʻomaka ʻia he ʻiwakālua makahiki aku nei a mau nō kā mākou hoʻomāhuahua ʻana aʻe i kēia au e holo nei. He mea hiki ke huli ʻia e ka lehulehu nā unuhina, nā kikokikona like, a aia aku aia mai, nā kikokikona hōʻano hou ʻia e waiho ana ma loko o kēia hōkeo ʻikepili.
Nā Papahana a ko KNUOH ma ka Wā i Hala
Ma nā makahiki i hala iho nei, ua komo nō ko KNUOH i kekahi mau papahana alu like no nā māhele haʻawina like ʻole. Ma lalo iho, papahelu ʻia nā papahana i hoʻokō ʻia e kā mākou mau haumāna kākoʻo ponoʻī iho.
Haleleʻa
ka Moʻolelo a me ka Mālama ʻana i nā kumuwaiwai
ʻO ka pahuhopu o ka papahana mālama ʻāina o Haleleʻa ʻo ia ka ʻohi ʻana i ka ʻike no ka ʻāina, no nā kumuwaiwai o ia ʻāina, a me ka mālama ʻana ma loko a ma waho o ua ʻāpana ʻāina lā ʻo Haleleʻa ma ka ʻimi ʻana i nā nūpepa ʻōlelo Hawaiʻi a me nā moʻolelo ma loko o nā waihona palapala like ʻole. E hoʻonohonoho ʻia uaneʻi ua ʻike lā a paʻa ma kekahi hōkeo ʻikepili i mea e kākoʻo ai ma hope o ke kaiāulu ʻo Haleleʻa ma ko lākou hoʻomaopopo ʻana i ke ʻano nui o kēia wahi a me kona moʻolelo ponoʻī iho.
Papahana Hoa: UH Sea Grant College Program
Māhele Haʻawina Pili: Natural Resource Management
Ka Manawa i Hana ʻia ai: April 2016-April 2017
Haumana Muli Puka: Kamealoha Forrest
Mea ʻAoʻao: Mehana Blaich Vaughn
Jimar
Hui Keʻena no ka Noiʻi Kai me Lewa
Na JIMAR (ʻo CIMAR i kēia au) i makana mai kekahi puʻu kālā nui no ka noiʻi a me ka unuhi ʻōlelo Hawaiʻi i nā hanana pōʻino a me nā moʻolelo no ke au o ka manawa ma Hawaiʻi nei. ʻO kekahi hua mua o ia noiʻi, ʻo ia ka pakuhi makaʻaha, he 4,000 a ʻoi ka nui o nā kolamu ʻōlelo Hawaiʻi i hoʻokaʻina ʻia ma ke ʻano hanana, ma ke kuhi kūmole, a, ke loaʻa mai, ka loulou e hōʻike ana i ke kolamu kumu kikohoʻe ʻia. Ua kilo ʻia iho ua pakuhi makaʻaha lā no ka ʻimi a loaʻa ʻana mai o nā kolamu nūpepa e pili ana i nā hanana o kēlā me kēia ʻano. Ma hope mai, ua kau nō ka maka o ko KNUOH ma ka unuhi ʻana i nā kolamu nūpepa no nā pohā pele, nā kai Kahinaliʻi, nā ōlaʻi nō hoʻi.
Papahana Hoa: JIMAR
Māhele Haʻawina Pili: Marine & Atmospheric Research
Ka Manawa i Hana ʻia ai: 2004-2019
Haumana Muli Puka: Paige Miki Kalāokananikiʻekiʻe Okamura
Mea ʻAoʻao: Mark Merrifield
Kilo Lani
Ka Hoʻokolo ʻana i ka Hanuʻu o ke Au o ka Manawa ma Hawaiʻi Nei
ʻO ka pahuhopu o kēia papahana, ʻo ia ka hoʻomaopopo ʻana i nā ʻano kuʻuna i kilo aʻe ai Kānaka Maoli i nā hōʻailona o ke au o ka manawa. ʻO ka paepae noiʻi, ʻo ia nā nūpepa ʻōlelo Hawaiʻi a ʻo ke kumu noiʻi hoʻohālike ʻo ia ʻo “El Niño.” Ma ka nānā ʻana i nā hōʻailona El Niño, lana ko mākou manaʻo e hōʻoi i nā wānana no ke au o ka manawa ma ka wā e hiki mai ana, me ka hoʻolōʻihi pū ʻana hoʻi i kā kākou ʻike no ke au o ka manawa ma ke kenekulia 19.
Papahana Hoa: UH Sea Grant College Program
Māhele Haʻawina Pili: Oceanography
Ka Manawa i Hana ʻia ai: Started February 2016, ends February 2017
Haumana Muli Puka: Emmanuel Kilika Bennet
Mea ʻAoʻao: Rosie Alegado
ʻike wai
He papahana ʻo ʻIke Wai e hana ʻia nei e ka poʻe akeakamai o nā māhele haʻawina like ʻole a ʻo ka pahuhopu nui hoʻi, ʻo ia ka māhua ʻana aʻe o ka ʻike no nā kumu wai o kēia ʻāina i mea e hōʻoi aʻe ai i ka ʻikepili no ka hoʻoholo ʻana i nā kulekele a nā hui nāna ke kuleana no ka mālama ʻana i ka wai maoli i loko nō o ka hanuʻu o ke au o ka manawa, ka māhuahua hoʻi o nā kānaka e noho ana ma Hawaiʻi nei, a me ka hoʻohaumia ʻia ʻana o nā wai o kēia ʻāina. Ua nānā ʻia e ko ʻIke Wai ka maikaʻi me ka maikaʻi ʻole o nā wai a me ka pōʻaiapuni wai ma ʻEwa i Oʻahu, ma Kona i Hawaiʻi a me ka nānā pū hoʻi i nā kolamu nūpepa ʻōlelo Hawaiʻi e hoʻolāliʻi ana i nā kumu wai like ʻole, e laʻa me: Na Hoonanea o ka Manawa, Ke Kalaiwaa, Na Upena Lawaia, a he nui hou aʻe.
E kaomi ma lalo aʻe nei i nā palapala ʻāina kūkaʻipā kahi i hōʻike ʻia aʻe ai ka moʻolelo no nā kumu wai e hoʻohana ʻia e nā haumāna a KNUOH: (1) Na Hoonanea Ka Manawa, (2) Na Hunahuna no ka Moolelo Hawaii, (3) Water Stewardship in the Puʻuloa Aquifer.
Papahana Hoa: UH EPSCoR Program (Program to Stimulate Competitive Research)
Māhele Haʻawina Pili: Hydrology
Ka Manawa i Hana ʻia ai: 2017-2019
Haumana Muli Puka: Emmanuel Kilika Bennet, Julie Uʻilani Au
Nā Mea ʻAoʻao: Gwen Jacobs, Kevin Kelly, Barbara Bruno
Ka Papahana Shakespeare o Ka HUi Folger
Ma kēia papahana, ua huli ko KNUOH i nā waihona palapala nūpepa ʻōlelo Hawaiʻi, o nā puke hoʻi, i mea e huaʻi aʻe ai i nā unuhi o kā Shakespeare mau hana keaka. Ua loaʻa mai nō kekahi o ia poʻe unuhina a paʻi pū ʻia, he kolamu a kolamu, ma ka ʻaoʻao o kā Shakespeare ʻōlelo kumu. Hoʻolako mai kēia ʻohina palapala he waihona palapala pālua e hiki ai i ka poʻe noiʻi ke luʻu a lilo loa i ia hana noʻeau he unuhi.
Papahana Hoa: Folger Institute at the Folger Shakespeare library
Ka Manawa i Hana ʻia ai: 2018-2018
Haumana: Kaimana Chock
Mea ʻAoʻao: Puakea Nogelmeier